Antarktika hariç tüm denizlere görülebilen deniz çayırları, denizel ortamda zemin altında uzanan köklerinden beslenen çiçekli bir bitki türüdür. Kök, gövde ve yaprak şeklinde vücut bölümlerine sahip olan bu bitkiler yılda metrekare başına 5000 litrenin üzerinde oksijen üretebilmekte, denizlerin akciğerleri veya denizlerdeki ormanlar olarak anılmaktadır. Kritik ekosistem hizmetleri sunan deniz çayırları habitat özelliği ile de birçok canlıya ev sahipliği yapmakta ve biyolojik çeşitliliğe katkı sağlamaktadır. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, deniz çayırlarının korunmasına yönelik farkındalığın artırılması için 2022 yılında aldığı kararla, 1 Mart’ı “Dünya Deniz Çayırları Günü” olarak kabul etmiştir.

Dünya genelinde 60 türü bulunan deniz çayırlarının “Posidonia oceanica” türü,  Akdeniz’e özgü en yaygın türdür. Akdeniz’de yüzlerce kilometre uzunluğunda çayırlar oluşturabilen bu bitki yüz bin yıldan bu yana var olmasıyla da dünya üzerindeki en yaşlı organizmalardan birisidir. Posidonia oceanica, ışığa ihtiyaç duyduğundan genellikle 30-35 metre derinliğine kadar var olabilmekte ve kumlu deniz tabanı üzerinde yoğun çayırlar oluşturmaktadır.

Görsel-1: Deniz Çayırları 

(Kaynak: https://www.grida.no)                                     

Görsel-2: Deniz Çayırları  

(Kaynak: https://bilimgenc.tubitak.gov.tr)

Araştırmalara göre 1 m2 deniz çayırı günde 10 litreye kadar oksijen üretebilmekte, bir hektar deniz çayırı alanı yılda yaklaşık 1024 ton karbon tutabilmektedir. Deniz çayırı yatakları dalga ve akıntıların şiddeti azaltmakta, kıyı ve plajlarda erozyona engel olmaktadır. Tropik ormanlardan daha fazla organik madde üreten deniz çayırları biyolojik çeşitliliğin korunmasına ve karbon yutak alanları olmasıyla iklim değişikliğiyle mücadeleye katkı vermektedir.

Deniz kirliliği, tekne demirlemeleri, bilinçsiz avcılık uygulamaları ve iklim değişikliği gibi etkenler deniz çayırlarını tehdit etmektedir. Son elli yılda dünyada deniz çayırlarının üçte bir oranında azaldığı tahmin edilmekte, tahrip olmuş alanların yeniden geliştirilmesine ilişkin bazı çalışmalar yürütülmektedir.

Kaynakça:

1. Akçalı B., Bizsel K.C., Kaboğlu G., Güçlüsoy, H., Alaçam Ö. (2008). Foça Özel Çevre Koruma Bölgesinde deniz çayırları (Posidonia oceanica) izleme ön çalışması, 12. Sualtı Bilim ve Teknoloji Toplantısı Bildiriler Kitabı içinde, sf. 69-75, İstanbul
2. The Ocean Foundation. “Seagrass”. Erişim: 13.03.2025. https://oceanfdn.org/seagrass
3. Mediterrenean Poseidon Network.“Pressures”. Erişim: 11.03.2025. https://medposidonianetwork.com
4. Orth; ve diğerleri. (2006). “A global crisis for seagrass ecosystems”. BioScience. Cilt 56 (12). ss. 987-996.
5. Okatan, A. (2021) Bilimgenç Dergisi, TÜBİTAK Yayınları.
6. Doğal Hayatı Koruma Derneği. Denizler. Erişim: 12.03.2025. https://www.wwf.org.tr
7. Türk Deniz Araştırmaları Vakfı. Denizel Biyoçeşitlilik. Erişim: 12.06.2025 https://www.tudav.org.tr

Çağdaş GÜNEŞ
Uzman
Mavi Büyüme Politikaları Birimi
cagdas.gunes@izka.org.tr