Günümüzde dünya ticaretinin % 87’si deniz yolu taşımacılığı ile gerçekleştirilmektedir. Denizyolu taşımacılığında ise boğazlar ve kanallar ticaretin etkili ve verimli gerçekleşebilmesi açısından önem arz etmektedir. Boğaz kavramı coğrafi terim olarak, kara parçaları arasında iki deniz alanını birbirine bağlayan doğal ve dar deniz yolu olarak tanımlanırken (Kesici, 2015), kanal ise “insan yapımı olan, iki deniz alanını birbirine bağlayan ve seyrüseferde kullanılan suyolları (Çamyamaç, 2017) olarak tanımlanmaktadır. Bir başka ifadeyle, boğazlar doğal yollarla oluşan su kanalları; kanallar ise insanlar tarafından ulaşımın daha kolay bir şekilde gerçekleşebilmesi için inşa edilmiş yapay su hatlarıdır (Turğut ve Konbul, 2022).

Dünya denizlerinde farklı karakteristikte toplam 260 boğaz, geçit ve kanal bulunmaktadır. Su yollarının daha kısa olması için keşfedilen/inşa edilen bu geçitler; genelde keşfeden kâşifin adıyla veya hükümran devletin/bulunduğu bölgenin adıyla anılırlar (Kocaman, 2006). Dover Boğazı, Türk Boğazları, Singapur ve Malaka Boğazları, Süveyş Kanalı, Panama Kanalı, Korint Kanalı, Kiel Kanalı, Volga-Don Kanalı, Welland Kanalı vb. dünya üzerinde kullanılan önemli su yollarıdır (Başkan, 2023). Bu su yollarının en önemlilerinden olan Panama Kanalı, Pasifik Okyanusu ile Atlas Okyanusunu bağlayarak bu iki okyanus arasındaki deniz yollarını 8.000 deniz mili (Uysal, 2025) kısaltmıştır.  Günümüzde Panama Kanalı İdaresi, Panama Kanalı’nın yönetimi, işletimi ve bakımından sorumlu olup Panama Devleti’nin özerk kuruluşudur.

Kaynakça:

• Başkan, İ. B. (2023), Süveyş Kanalında Seyir Emniyeti ve Risk Değerlendirmesi, Yüksek Lisans Tezi, Ordu Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Ordu.
• Çinar, Meliha. (2018), Yapay Suyollarının Uluslararası Hukuk Bakımından İncelenmesi ve Kanal İstanbul Projesi, Dumlupınar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı, Kütahya.
• Çamyamaç, A. (2017), “Kiel Kanalının Hukukî Rejimine Dair Bir Değerlendirme” Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2017, Cilt: 19, Sayfa 2749-2802
• Kesici, Ömer (2015), İstanbul Boğazı’na Alternatif Bir Su Yolu Olarak Kanal İstanbul’un Montreux Sözleşmesi Bağlamında Değerlendirilmesi, Yalova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstİtüsü, Yalova.
• Kocaman, Yusuf (2006), Türk Boğazlarında Meydana Gelen Deniz Kazalarına Coğrafi Faktörlerin Tesiri, İstanbul Üniversitesi, Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü, İstanbul.
• Sucuoğlu, M. K. (2014), “Kanal İstanbul Projesi’nin Türk Denizciliği Açısından Swot Analizi”, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
• Tuğrut, M., Konbul, Ç. (2022), “Süveyş ve Panama Kanalı Çerçevesinde Kanal İstanbul’un Lojistik Potansiyelinin SWOT Analizi ile Değerlendirilmesi”, IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (12), 586-604.
• Uysal, K. (2025). The strategic channel initiatives of the U.S., Israel, and Turkey: Global power competition and geopolitical implications. Maarif Mektepleri International Journal of Social and Humanistic Sciences, 8(1), 1-16.
• https://www.drdatastats.com/dunyanin-yapay-kanallari-suveys-panama-kiel-ve-digerleri/

E. Mustafa ÜSTÜNEL
Uzman
Proje Uygulama ve İzleme Birimi
mustafa.ustunel@izka.org.tr